Την τελευταία της πνοή σε ηλικία 97 ετών άφησε η σπουδαία συγγραφέας Άλκη Ζέη, κάνοντας φτωχότερο τον κόσμο της λογοτεχνίας στην Ελλάδα.

Image result for Άλκη Ζεη

Ο βίος της

Η Άλκη Ζέη γεννήθηκε στην Αθήνα το 1923. Ο πατέρας της, Ζήνων Ζέης, ήταν τραπεζικός υπάλληλος, μεγαλωμένος στην Κρήτη, αλλά με καταγωγή από την Άνδρο και η μητέρα της, Έλλη Σωτηρίου, ήταν από τη Σάμο και είχε περάσει τα παιδικά της χρόνια στη Σμύρνη.

Η Άλκη Ζέη έζησε ως παιδί στη Σάμο, μαζί με τη μεγαλύτερή της αδελφή, ενόσω η μητέρα της ανάρρωνε από φυματίωση σε σανατόριο στην Πάρνηθα. Επιστρέφοντας στην Αθήνα οικογενειακώς το 1937, φοίτησε αρχικά στην ιδιωτική Ιόνιο Σχολή, όπου γνώρισε τη φίλη της και μετέπειτα συγγραφέα Ζωρζ Σαρή, αλλά τα τελευταία τρία χρόνια του γυμνασίου πήγε στην επίσης ιδιωτική Σχολή Αηδονοπούλου.

Εκείνη την περίοδο ο θείος της, Πλάτων Σωτηρίου (αδελφός της μητέρας της), παντρεύτηκε τη γνωστή συγγραφέα Διδώ Σωτηρίου, η οποία βοήθησε την Άλκη Ζέη να ασχοληθεί με τη συγγραφή. Ενώ ήταν μαθήτρια στη Σχολή Αηδονοπούλου συμμετείχε στον όμιλο κουκλοθεάτρου της σχολής της που διεύθυνε η καθηγήτρια τέχνης Ελένη Περράκη-Θεοχάρη. Τότε ξεκίνησε να γράφει έργα για κουκλοθέατρο και ένας από τους χαρακτήρες που δημιούργησε, ο Κλούβιος, έγινε μετέπειτα ένας από τους κυριότερους ήρωες του κουκλοθεάτρου Αθηνών «Μπάρμπα Μυτούσης» που ίδρυσε η Περράκη-Θεοχάρη.

Κατά την περίοδο της κατοχής έχει δηλώσει πως είχε ενταχθεί στην ΕΠΟΝ, παρακινούμενη από την Διδώ Σωτηρίου. Παράλληλα σπούδασε φιλοσοφία του θεάτρου στην Φιλοσοφική του πανεπιστημίου των Αθηνών και υποκριτική στη δραματική σχολή του Εθνικού Ωδείου Αθηνών. Κατά την διάρκεια των σπουδών της στη δραματική σχολή το 1943 γνώρισε τον μελλοντικό της σύζυγο, το θεατρικό συγγραφέα Γιώργο Σεβαστίκογλου (1913-1990), με τον οποίο παντρεύτηκε το 1945. Το 1948, ύστερα από την ήττα του ΔΣΕ στον εμφύλιο, ο σύζυγός της διέφυγε στην Τασκένδη. Η Ζέη προσπάθησε να τον ακολουθήσει αλλά την συνέλαβαν και την εξόρισαν στη Χίο λόγω των πολιτικών της πεποιθήσεων.

Ύστερα από προσπάθειες έξι ετών, και αφού έμεινε για καιρό στην Ιταλία, το 1954 επανασυνδέθηκε με τον σύζυγο της στην Τασκένδη. Απέκτησαν δυο παιδιά,την Ειρήνη το 1956 και τον Πέτρο το 1959. Το 1957 η οικογένειά της μετακόμισε στη Μόσχα, όπου σπούδασε στο τμήμα σεναριογραφίας του Ινστιτούτου Κινηματογράφου της Μόσχας. Το 1964 επέστρεψε στην Ελλάδα για να ξαναφύγει πάλι το 1967, με τον ερχομό της Χούντας, αυτή τη φορά για το Παρίσι, και να επιστρέψει οριστικά όταν έπεσε η απριλιανή δικτατορία το 1974.

Κατά τη διάρκεια της παραμονής της στην ΕΣΣΔ συνέχισε το γράψιμο και μια σειρά παιδικών διηγημάτων της δημοσιεύτηκε στο περιοδικό για τους νέους Νεανική Φωνή, που είχε ως συντακτική επιτροπή τον Μάριο Πλωρίτη, τον Τάσο Λιγνάδη και τον Κωστή Σκαλιώρα. Το πρώτο της μυθιστόρημα, το αυτοβιογραφικό (Το καπλάνι της βιτρίνας), γράφτηκε το 1963 ενώ ήταν στη Μόσχα. Το Καπλάνι της Βιτρίνας αποτελεί έργο-σταθμό στην ελληνική παιδική λογοτεχνία, όντας το πρώτο ίσως παιδικό βιβλίο με πολιτικές αναφορές και πιο συγκεκριμένα στη δικτατορία του Ιωάννη Μεταξά.

Το 1971 και ενώ ήταν εξόριστη στο Παρίσι, έγραψε τον Μεγάλο περίπατο του Πέτρου, αυτή τη φορά με θέμα την Κατοχή και την απελευθέρωση. Το σημαντικό στα ιστορικά της μυθιστορήματα είναι ότι δεν αποτελούν μια απλή καταγραφή ιστορικών γεγονότων αλλά είναι ζυμωμένα με τα αυτοβιογραφικά βιώματα των ηρώων της.

Μαζί με τη Ζωρζ Σαρή, με την οποία γνωρίζονταν από τα σχολικά τους χρόνια, καθιέρωσε ένα νέο στυλ στο νεανικό μυθιστόρημα, τόσο από την άποψη του ζωντανού, αυτοβιογραφικού ύφους όσο και της εισαγωγής του πολιτικού, κοινωνικού και ιστορικού στοιχείου στο είδος. Το εφηβικό μυθιστόρημα, Η Κωνσταντίνα και οι αράχνες,  κέρδισε το 2003 το βραβείο του εφηβικού μυθιστορήματος του Κύκλου Ελληνικού Παιδικού Βιβλίου (ελληνικό τμήμα της IBBY), ενώ το 2004 η Ζέη ήταν υποψήφια για το βραβείο Χανς Κρίστιαν Άντερσεν και το βραβείο Άστριντ Λίντγκρεν λογοτεχνίας. Το Βραβείο Mildred L. Batchelder της απονεμήθηκε για τις εκδόσεις στις Ηνωμένες Πολιτείες των έργων (Το καπλάνι της βιτρίνας, Ο μεγάλος περίπατος του Πέτρου και Κοντά στις ράγες). Συνολικά τα έργα της Ζέη έχουν μεταφραστεί σε 20 γλώσσες.

Το 2010 τιμήθηκε με το βραβείο της Ακαδημίας Αθηνών για το σύνολο του έργου της. Tο 2014 αναγορεύτηκε σε επίτιμη διδάκτορα του Αριστοτέλειου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης, για να τιμηθεί με τον τρόπο αυτό η προσφορά και το έργο της, ιδίως στην παιδική λογοτεχνία. Αναγορεύτηκε ομοίως επίτιμη διδάκτωρ, το 2012 από τη Σχολή Κοινωνικών Επιστημών και Επιστημών Αγωγής του Πανεπιστημίου Κύπρου, και το 2015 από τη Σχολή Ανθρωπιστικών και Κοινωνικών Επιστημών στο Πανεπιστήμιο Πατρών.

Η Αγγελική Ζέη όπως ήταν το πραγματικό της όνομα αφήνει μια πλούσια παρακαταθήκη με έργα που δημοσιεύονταν από το 1963 εώ το 2019. Όλος ο πολιτικός κόσμος εξέφρασε τα συλλυπητήρια του.

ΣΥΡΙΖΑ: Η Αλκη Ζεη καθόρισε την παιδική λογοτεχνία της Ελλάδας

Συλλυπητήριο μήνυμα για τον θάνατο της Άλκης Ζέη απέστειλε, με ανακοίνωσή του ο ΣΥΡΙΖΑ. «Η απώλεια της Άλκης Ζέη, που έφυγε από τη ζωή σε ηλικία 97 ετών, μας γεμίζει με θλίψη», αναφέρει η ανακοίνωση του ΣΥΡΙΖΑ και προσθέτει: «Η Άλκη Ζέη, που συντρόφευε με τα σπουδαία μυθιστορήματά της τα νεανικά μας χρόνια, ήταν μία από τις συγγραφείς που καθόρισαν με τη γραφή τους την παιδική λογοτεχνία της Ελλάδας. Συνέγραψε δεκάδες βιβλία, τα οποία αποτύπωσαν με το δικό της ιδιαίτερο ύφος την ιστορία της σύγχρονης Ελλάδας και τους αγώνες του ελληνικού λαού».

«Η Άλκη Ζέη στρατεύτηκε από τα νεανικά της χρόνια στην Αριστερά, ως μέλος της ΕΠΟΝ. Για τις ιδέες και τη δράση της υπέστη διώξεις. Τιμήθηκε με δεκάδες βραβεία λογοτεχνίας τόσο στην Ελλάδα όσο και στο εξωτερικό. Το 2015 εξελέγη Επίτιμη Διδάκτωρ του Τμήματος Ανθρωπιστικών και Κοινωνικών Επιστημών του Πανεπιστημίου Πατρών. Την ίδια χρονιά, επίσης, της απονεμήθηκε ο τίτλος της Ταξιάρχη του Τάγματος Τεχνών και Γραμμάτων από το υπουργείο Πολιτισμού της Γαλλίας. Εκφράζουμε τα θερμά μας συλλυπητήρια στην οικογένειά της και τους οικείους της», καταλήγει η ανακοίνωση του ΣΥΡΙΖΑ.

ΚΚΕ: Η Αλκη Ζεη βοήθησε τους νέους να αναγνωρίσουν την αξία των κοινωνικών αγώνων

«Αποχαιρετούμε με θλίψη την Άλκη Ζέη, που με τα εξαίσια διηγήματα και μυθιστορήματά της ανατράφηκαν ήδη τρεις γενιές» αναφέρει το ΚΚΕ σε ανακοίνωσή του για το θάνατο της σπουδαίας συγγραφέα.

«Τα έργα της αποτέλεσαν τομή στην παιδική-εφηβική λογοτεχνία για το πρωτοπόρο ιδεολογικό, πολιτικό περιεχόμενό τους, σε πείσμα του κυρίαρχου αφηγήματος ότι η πολιτική σκοτώνει τη λογοτεχνία. Είναι έργα που βοηθούν τους νέους ανθρώπους να αναγνωρίσουν την αξία των κοινωνικών αγώνων, να συμμεριστούν τα μεγάλα κοινωνικά ιδανικά, να αγαπήσουν εκείνους που τα υπερασπίζονται, θυσιάζοντας ακόμη και τη ζωή τους, σε αντίθεση με τον ατομικισμό, τη ματαιοδοξία, την ιδιοτέλεια που καλλιεργεί το κυρίαρχο σύστημα από τα παιδικά κιόλας χρόνια.

Γι’ αυτό η ΚΝΕ τιμά και αγκαλιάζει τη λογοτεχνική δημιουργία της Άλκης Ζέη, παρουσιάζοντας μάλιστα σε πρόσφατα Φεστιβάλ της θεατρικά της παιδικής θεατρικής ομάδας, εμπνευσμένα από τα κορυφαία μυθιστορήματα «To καπλάνι της βιτρίνας » και «Κοντά στις ράγες»» υπογραμμίζει το ΚΚΕ.

«Το σπουδαίο έργο της Άλκης Ζέη οφείλει πολλά στα συνταρακτικά βιώματά της από τη συμμετοχή της στον αντιστασιακό αγώνα, μέσα από τις γραμμές της ΕΠΟΝ, τον εκτοπισμό της από το αστικό κράτος για τη δράση της, την πολιτική προσφυγιά» αναφέρει η ανακοίνωση καταλήγοντας «το Κομμουνιστικό Κόμμα Ελλάδας εκφράζει τα θερμά του συλλυπητήρια σε όλους τους δικούς της ανθρώπους συγγενείς και φίλους».

Μενδώνη: Λατρεμένη γιαγιά και ταυτόχρονα απολύτως νεανική

«Με το έργο της και τη δημιουργική κοινωνική της παρουσία, η ‘Αλκη Ζέη χαρακτήρισε και άφησε το αποτύπωμά της σε μια ολόκληρη κατηγορία της νεοελληνικής λογοτεχνίας. Μαζί της μεγάλωσαν διαδοχικά γενεές. Γιαγιάδες και παππούδες, αλλά και τα παιδιά τους, γονείς οι ίδιοι σήμερα, και τα δικά τους παιδιά» αναφέρει στο συλλυπητήριο μήνυμά της η υπουργός Πολιτισμού Λίνα Μενδώνη.

Με την προσωπική γραφή της δημιούργησε ένα εντελώς νέο είδος, το εφηβικό μυθιστόρημα, που εμπεριείχε ιστορικά στοιχεία με ένα τρόπο άμεσο και διακριτό!

Χρησιμοποίησε τις αυτοβιογραφικές της αναφορές μετατρέποντας τις σε συναρπαστικές ιστορίες. Από εκείνες που σε κάνουν να γυρίζεις στη δική σου εφηβεία, σπεύδοντας να διαβάσεις την επόμενη σελίδα.

Η ‘Αλκη δε μιμήθηκε τη νεανική γλώσσα ούτε την ευαισθησία της παιδικής ηλικίας. Τα κατείχε απόλυτα και ζούσε με αυτά! Αφηγήθηκε τις ιστορίες της χωρίς να καταφεύγει στη νοσταλγία» προσθέτει.

Και καταλήγει: «Έζησε η ίδια μια ζωή, σχεδόν μυθιστορηματική, με πολλές δυσκολίες, τις οποίες αντιμετώπισε με χαμόγελο και γενναιότητα. Το εμβληματικό της «Καπλάνι της Βιτρίνας», με τις αμέτρητες μεταφράσεις σε όλο τον κόσμο, γράφεται «για αναγνώστες από 11 έως 111 ετών». Είναι διαπίστωση απόλυτα ακριβής. Το έργο της ανήκει σε όλους μας και σε όλες τις ηλικίες. Εκφράζω τα θερμά μου συλλυπητήρια στην οικογένειά της και στους φίλους της».

Συλλυπητήριο μήνυμα για το θάνατο της Άλκης Ζέη, έστειλε μέσω Facebook και ο πρόεδρος της αξιωματικής αντιπολίτευσης Αλέξης Τσίπρας.

«Χωρίς την Άλκη Ζέη αισθανόμαστε όλοι λίγο ορφανοί. Περπατήσαμε με τον Πέτρο στον «μεγάλο περίπατο», θαυμάσαμε το «καπλάνι της βιτρίνας», ακούσαμε τις ιστορίες του «ψεύτη παππού». Συγκινηθήκαμε, κλάψαμε, ζήσαμε τις περιπέτειες των ηρώων της, αισθανθήκαμε διαβάζοντας τα βιβλία της τι σημαίνει αγάπη για την πατρίδα, την ελευθερία, τη δημοκρατία.

Βαθιά προοδευτική, η Άλκη Ζέη ακολούθησε τη διαδρομή της Αριστεράς, κυνηγήθηκε, εξορίστηκε, διώχτηκε, δίνοντας ένα έξοχο παράδειγμα αφοσίωσης στις ιδέες με τη ζωή και το έργο της. Θα είναι πάντα μαζί μας με τα βιβλία και την αθωότητα των ηρώων της», έγραψε ο κ. Τσίπρας.

Την Τρίτη η κηδεία της πολυβραβευμένης συγγραφέως

Την ερχόμενη Τρίτη 3 Μαρτίου, θα τελεστεί η κηδεία της Άλκης Ζέη από το Α’ Νεκροταφείο Αθηνών.